Podstawowe pojęcia

Diagnoza, czyli rozpoznanie, to świadome, celowe i wymierne czynności zmierzające do poznania danego podmiotu. Podejmowana w tym zakresie działalność ma prowadzić do określonego celu, a zatem konieczne jest, by była realizowana metodycznie za pomocą określonych wskazań i zasad determinujących i kontrolujących postępowania badacza.

Metoda to powtarzalne sposoby postępowania badawczego, czyli zbierania, przetwarzania, analizowania oraz interpretacji danych.

Każde działanie, a szczególnie te podejmowane w sferze społecznej, powinny być poprzedzone diagnozą potencjału środowiska lokalnego.

Cele diagnozy

Celem badania nie jest samo badanie, ale ulepszanie rzeczywistości, a więc podejmowanie działania. Tak rozumiane podejście określamy jako badanie aktywizujące lub badanie i działanie (ang. Actions research).

Rozwiązanie problemu w modelu animacyjnym jest tylko sposobem zaangażowania ludzi w aktywność społeczną. Długofalowym celem podejmowanych działań jest bowiem:

-        zaangażowanie jak największej liczby ludzi w aktywność służącą rozwojowi społeczności lokalnej;

-        zmobilizowanie mieszkańców do podjęcia działań w celu zaspokojenia wspólnych potrzeb;

-        ukazanie, że sposobem na odniesienie sukcesu (zaspokojenie potrzeby, rozwiązanie problemu) jest współdziałanie przedstawicieli środowiska lokalnego i/lub branżowego, niezależnie od tego, jak ten sukces (czy problem do rozwiązania) będzie określony i czego będzie dotyczył.

Animator, chcąc osiągnąć efekt animacyjny, musi pamiętać, że problem, który wybierze do rozwiązania, musi być:

-        ważny dla mieszkańców lub przedstawicieli określonej grupy zawodowej/branżowej (nie tylko istniejący w rzeczywistości, ale odczuwalny, odbierany jako uciążliwy);

-        umożliwiający sformułowanie czytelnych, jasnych i zwięzłych postulatów wobec stosownych władz lub środowisk;

-        rozwiązywalny bez znacznych, dodatkowych nakładów finansowych i zmian prawnych;

-        angażujący jak największą grupę mieszkańców lub przedstawicieli określonej grupy zawodowej/branżowej.

Rolą animatora w środowisku jest również stymulowanie potrzeb. Nie można zakładać, że wszyscy przedstawiciele społeczności wiedzą, jakie są ich rzeczywiste potrzeby.

Spotkania (np. podczas szkoleń), rozmowy, ankiety, czyli różne narzędzia badawcze, które może zastosować animator, mogą doprowadzić do ujawnienia prawdziwych potrzeb.

Rozpoznając środowisko, zakładamy uruchomienie procesów, niezbędnych do realizacji określonych zamierzeń, które można określić następująco:

-        PROBLEMY I POTRZEBY – rozbudzenie świadomości i chęci ich rozwiązania;

-        ZASOBY – pobudzenie sił społecznych w środowisku i ich wzajemne relacje;

-        DZIAŁANIE – pobudzenie do działania: cel i wizja zmiany.

Jak diagnozować problemy?

Do diagnozy problemów punkt wyjścia powinna stanowić ogólna wiedza o społeczności, w jakiej działa animator. Poszerzyć ją można za pomocą:

-        ogólnodostępnych informacji (media lokalne, strony internetowe urzędów i lokalnych organizacji pozarządowych oraz serwisy internetowe stanowiące miejsca wymiany poglądów mieszkańców, np. fora dyskusyjne);

-        wywiady (rozmowy) przeprowadzane z kluczowymi informatorami (np. pracownikami OPS, Urzędu Pracy, Urzędu Gminy/Miasta, przedstawicielami lokalnych organizacji pozarządowych);

-          badania sondażowe i niesondażowe z przedstawicielami środowiska.

Diagnoza powinna odbywać się w następujących fazach:

-        poznanie środowiska, identyfikacja zasobów;

-        zdiagnozowanie głównych jego problemów/potrzeb;

-        analiza potencjału społeczno-kulturowego (określenie i odkrycie ważnych sił społecznych oraz poznanie istniejących relacji w środowisku).

Diagnoza w Regionalnych Ośrodkach EFS

Diagnoza potencjału społecznego dotyczy pełnego rozpoznania potrzeb, problemów i zasobów poszczególnych środowisk lokalnych na terenie działania danego Ośrodka. Opracowana diagnoza powinna umożliwić zidentyfikowanie potrzeb i problemów, w których rozwiązaniu pomóc mogą dobrze zaplanowane projekty dofinansowane z EFS.